Araştırma Planı Kurarken İki Yol: Geniş Tarama mı, Dar Hipotez mi?
Bir araştırmaya geniş bir tarama ile mi yoksa tek bir sınanabilir hipotezle mi başlamalısınız? İki yolu varsayımsal bir vaka üzerinde karşılaştırıyor ve bir öneriyle bitiriyorum.
4 dakikalık okuma
İki yol, tek vaka
Derslerde sık kullandığım varsayımsal bir vakayla başlayayım: bir belediyenin son iki yılda yaptığı küçük ölçekli ihalelerin neden belirli birkaç firmada toplandığı sorusu. Gerçek bir kurum ya da olay değil; yalnızca yöntemi denemek için kurulmuş bir senaryo. Bu senaryoda öğrencilerin önünde iki yol var. Birincisi geniş tarama: ihalelere ait ne bulunursa toplamak, örüntünün kendiliğinden ortaya çıkmasını beklemek. İkincisi dar hipotez: önce tek bir cümlelik, çürütülebilir bir iddia kurmak ve yalnızca onu sınayacak kayıtları aramak.
Araştırma Yöntemleri modülünde bu ikisini aynı vaka üzerinde yan yana yürütüyoruz. Yarısı geniş taramayla, yarısı dar hipotezle çalışıyor; sonunda hangi grubun daha az zamanda daha izlenebilir bir dosya çıkardığına birlikte bakıyoruz. Amaç bir yöntemi diğerine üstün ilan etmek değil, her birinin hangi koşulda işe yaradığını görmek. Bu yazıda o karşılaştırmanın çıkardığı sonuçları aktarıyorum.
Geniş tarama neyi iyi yapar
Geniş tarama, konuya yabancı olduğunuzda değerlidir. Hangi kayıtların var olduğunu, hangi kurumun hangi belgeyi tuttuğunu, verinin hangi biçimde geldiğini ancak dolaşarak öğrenirsiniz. Vakadaki gruplardan biri ilk iki günde onlarca belge türü saptadı ve bunlardan biri, beklenmedik bir tutanak biçimi, sonradan en işe yarar kaynak oldu. Dar hipotezle yola çıkan grup o biçimi hiç görmedi, çünkü aradığı şeyin dışında kalıyordu.
Geniş taramanın bir diğer yararı, kendi önyargınızı sınırlamasıdır. Daha ilk gün bir sonuca bağlanmadığınız için karşıt kanıtı da toplarsınız. Başlangıç aşamasında, konunun haritasını çıkarırken bu yöntem gerçekten güvenlidir; yeter ki kendisine bir süre sınırı koyun.
- Konunun kayıt haritasını çıkarmak için uygundur
- Beklenmedik kaynak türlerini görünür kılar
- Erken yargıya varma riskini azaltır
Geniş taramanın bedeli
Bedeli zamandır ve dağılmadır. Vakadaki geniş tarama grubu üçüncü günün sonunda yüzlerce notla karşı karşıya kaldı ve hangisinin neye bağlandığını söylemekte zorlandı. Not tutmak başka, izlenebilir bir dosya kurmak başkadır; tarama sırasında her bulguyu kaynağı, erişim tarihi ve neden önemli olduğuyla birlikte yazmayan kişi sonradan kendi notlarına güvenemez hale gelir.
Bir de yorgunluk sorunu var. Net bir soru olmadığında hangi belgenin yeterli olduğuna karar vermek zorlaşır, araştırma bitmek bilmez. Öğrencilerden duyduğum en yaygın cümle şuydu: bir şey bulacağız ama ne olduğunu bilmiyoruz. Bu cümle, yöntemin bir noktada hipoteze ihtiyaç duyduğunun işaretidir.
Dar hipotez neyi iyi yapar
Dar hipotez, hız ve odak verir. Vakada ikinci grup şu cümleyle başladı: belirli bir eşiğin hemen altında kalan ihaleler belirli firmalarda toplanıyor. Bu cümle çürütülebilir. Hangi kayıtların gerektiğini, hangi karşılaştırmanın yapılacağını ve ne bulunursa iddianın çökeceğini baştan söylüyor. Grup ikinci günün sonunda sınanabilir bir tablo çıkardı.
Dar hipotezin bir başka katkısı, ekip içi iletişimdir. Herkes aynı soruya çalıştığı için görev paylaşımı kolaylaşır ve bir editörün size nerede olduğunuzu sorması durumunda tek cümleyle cevap verebilirsiniz. Eğitimde bu yüzden araştırma planını bir sayfayla sınırlıyoruz; soru, hipotez, aranacak kayıtlar, çürüten kanıt.
- Aranacak kayıtları ve karşılaştırmayı baştan belirler
- Çürüten kanıtı önceden tanımlatır
- Görev paylaşımını ve ilerleme anlatımını kolaylaştırır
Dar hipotezin tuzağı
Dar hipotezin riski, kuruluğuna sevdalanmaktır. Vakadaki grup hipotezini öyle benimsedi ki eşiğin altında kalmayan ama yine de dikkat çekici bir ihale kümesini görmezden geldi. Hipotez sizi yönlendirirken aynı anda gözlerinizi de daraltır. Bu yüzden planda çürüten kanıt satırı zorunludur; onu doldurmayan bir plan eksik sayılır.
Etik açıdan da bir uyarı gerekir. Tek bir iddiaya kilitlenen araştırmacı, karşı tarafa yanıt hakkı tanımayı ve karşı kanıtı haberin içinde göstermeyi unutabilir. Hukuk ve etik derslerinde bunu sık konuşuruz: hakkaniyet, sonuçta değil, araştırmanın kurulduğu anda başlar.
Önerim: önce kısa tarama, sonra hipotez
İki yolu birleştirmenizi öneriyorum, ama sıralı biçimde. Konu size yabancıysa en çok iki ya da üç günlük, kendine süre sınırı koyan bir geniş tarama yapın; amaç yalnızca hangi kayıtların var olduğunu görmek olsun. Sonra bulduklarınızdan tek bir sınanabilir hipotez çıkarın, çürüten kanıtı yazın ve geri kalan zamanı o hipoteze ayırın.
Konuya zaten hakimseniz tarama aşamasını kısaltabilirsiniz, ama hiç atlamayın. Vakada en iyi sonucu, kısa tarama ardından dar hipotezle çalışan grup verdi; hem beklenmedik kaynağı buldu hem de dosyası izlenebilir kaldı. Bu bir kural değil, bir başlangıç noktasıdır; kendi konunuzda ilk günün sonunda yeniden değerlendirin.
- Tarama için süre sınırı koyun
- Hipotezi tek cümleyle yazın
- Çürüten kanıt satırını boş bırakmayın
Geniş tarama konuyu tanımanızı, dar hipotez ise zamanı doğru kullanmanızı sağlar; biri olmadan öbürü eksik kalır. Sonbaharın bu haftalarında yeni bir araştırmaya başlayacaksanız önce kısa bir keşif yapın, sonra tek bir soruyu seçin ve onu çürütebilecek kanıtın ne olduğunu yazıp dosyanın başına koyun. Plan bir sayfayı geçmiyorsa doğru yoldasınız demektir.
